سازمان تجارت جهانی در تازهترین گزارش خود با عنوان «چشمانداز تجارت جهانی ۲۰۲۶: بزنگاهی حساس برای نظام تجارت بینالملل»، به واکاوی دگرگونیهای پیشرو در اقتصاد جهانی پرداخته است. این گزارش سه مسیر و سناریوی محتمل برای آینده تجارت جهانی را ترسیم میکند.
سناریوهای مثبت و منفی برای اقتصاد جهانی
در سناریوی نخست، که بر پایه «تحکیم سازوکارهای چندجانبه» استوار شده، پیشبینی میشود که تا سال ۲۰۵۰ تولید ناخالص داخلی جهان در مقایسه با مسیر کنونی ۲.۹ درصد و حجم صادرات جهانی ۱۷.۹ درصد افزایش یابد. با ادامه این روند، سازمان تجارت جهانی میتواند جانی تازه بگیرد و بازارهای بینالمللی بیش از گذشته به روی یکدیگر گشوده شوند. همچنین، مقررات تازهای برای ساماندهی به تجارت خدمات و اقتصاد دیجیتال به وجود خواهد آمد.
بیشتر بخوانید: پیشبینی قیمت طلا و سکه برای فردا ۲۶ شهریور
در این چشمانداز، دامنه عضویت سازمان نیز گستردهتر خواهد شد و در کنار این تحولات، تلاش میشود تا میان تجارت آزاد و ملاحظات امنیت ملی توازن برقرار شود. این همگرایی برای کشورهای کمترتوسعهیافته که در حال حاضر سهمی کمتر از یک درصد در تجارت جهانی دارند، حیاتی و دگرگونکننده خواهد بود. پیشبینی میشود که مهار تعرفهها و کاهش هزینههای دادوستد میتواند رشدی ۷.۷ درصدی در تولید ناخالص داخلی این کشورها رقم بزند.
چالشهای ناشی از واگرایی اقتصادی
دو سناریوی بدبینانه دیگر به بررسی هزینههای فرسایش پیوندهای اقتصادی جهان میپردازند. اگر جهان به سمت «پارهپارهشدن ژئوپلیتیک» حرکت کند، تولید ناخالص داخلی جهان ۵.۱ درصد کاهش خواهد یافت و صادرات نیز ۱۸.۶ درصد افت خواهد کرد. سناریوی «جهان توافقهای پراکنده تجارت آزاد» پیامد سنگینتری دارد و در این وضعیت، نظام چندجانبه جای خود را به شبکهای از توافقهای کوچک و پراکنده میدهد. بر اساس برآوردها، در این شرایط تولید ناخالص داخلی جهان ۶.۹ درصد و صادرات ۲۶.۹ درصد کاهش خواهد یافت.
مقایسه این سناریوها نشان میدهد که مسیر اقتصاد جهانی اهمیت زیادی دارد. فاصله میان تقویت همکاری چندجانبه و حرکت به سمت واگرایی میتواند معادل ۵ تا ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی واقعی جهان را هزینه داشته باشد. این رقم، هزینهای سنگین برای تضعیف قواعد مشترک تجارت جهانی است.
علیرغم چالشها، گزارش به نکته دیگری نیز اشاره میکند. بخش بزرگی از چالشهای امروز نتیجه دستاوردهای همین نظام تجاری است. چارچوب چندجانبه تجارت طی هشت دهه گذشته موانع گمرکی را کاهش داده و حجم تجارت جهانی را حدود ۵۰ برابر کرده است، که به شکلگیری اقتصادی بازتر و یکپارچهتر منجر شده است.
با این حال، تحولاتی که به رشد اقتصاد جهانی کمک کردهاند، امروز هماهنگی میان کشورها را دشوارتر کردهاند. چهار عامل اصلی در شکلگیری این وضعیت نقش دارند: تغییر موازنه قدرت اقتصادی جهان، افزایش نقش دولتها در اقتصاد، تغییر ماهیت تجارت و افزایش تنشهای ژئوپلیتیک.
انگوزی اوکونجو-ایوئالا، مدیرکل سازمان تجارت جهانی، بر اهمیت نظام چندجانبه تاکید دارد. او معتقد است که این چارچوب به شکلگیری اقتصادی یکپارچهتر و تابآورتر کمک کرده و هنوز حدود ۷۲ درصد تجارت کالایی جهان بر پایه اصل «دولت کاملهالوداد» انجام میشود.
اوکونجو-ایوئالا همچنین با تاکید بر ضرورت اصلاح ساختار سازمان تجارت جهانی، به تجربه هشت دهه گذشته اشاره میکند که نشاندهنده تطبیق این نهاد با شرایط جدید است. اصلاحات میتواند مسیر تازهای برای آن باز کند.
بیشتر بخوانید: شرکتهای حمل و نقل نسبت به قیمتهای سوخت هشدار میدهند · کارگران به دنبال امنیت شغلی در عوض کاهش حقوق هستند
